Orthorexia nervosa: oorzaak, symptomen & gevolgen

Orthorexia nervosa betekent letterlijk vertaald ‘onberispelijke voedingsgewoonte van psychische aard’. Orthorexia wordt dan ook gekenmerkt door een obsessie met gezond voedsel. Orthorexia-patiënten proberen extreem correct, heilzaam en natuurzuiver te eten, maar schaden hiermee hun lichamelijke gesteldheid. De kwaliteit van het leven is dus ondergeschikt aan de kwaliteit van het eten. Hierbij alles over de gevolgen en symptomen van orthorexia nervosa…

Wat is orthorexia nervosa?

Orthorexia nervosa is een eetstoornis waarbij de patiënt obsessief en systematisch voedingsmiddelen elimineert waarvan hij/zij denkt dat ze de gezondheid kunnen schaden. Bij orthorexia wordt er dus niet zo zeer weinig gegeten (zoals bij anorexia het geval is) maar overdreven gezond gegeten. Alles draait om kwaliteit, en niet per se om kwantiteit. Men wil niet dun zijn, maar zich puur, gezond en natuurlijk voelen.

De producten die worden gegeten door iemand met orthorexia hebben een extreem lage voedingsstofdichtheid. Ze zijn vetarm, koolhydraatarm, eiwitarm en caloriearm, waardoor ze nauwelijks brandstof en bouwstoffen leveren. Het dieet van een orthorexia-patiënt is over het geheel genomen dus veel te eentonig en armoedig, waardoor gevaarlijke of zelfs levensbedreigende tekorten aan energie, eiwitten, vetten, vitamines, mineralen en spoorelementen ontstaan.

Orthorexia nervosa werd voor het eerst beschreven door de Amerikaanse natuurgeneeskundige arts Steven Bratman. (bron)

Symptomen orthorexia

Mensen die lijden aan orthorexia zijn 24 uur per dag bezig met gezond eten. Ze weigeren voedsel te nuttigen dat in hun ogen ongezond is. Het verraderlijke van deze aandoening is dat de verstoorde voedselbeleving er langzaamaan insluipt. Naast vermagering kunnen er allerlei klachten en symptomen optreden als gevolg van orthorexia nervosa. De belangrijkste hiervan zijn als volgt:

  • Elektrolytenstoornis (mineralendisbalans)
  • Hypovitaminose (vitaminetekort)
  • Lusteloosheid & vermoeidheidsklachten
  • Spierkrampen & spierpijn
  • Duizeligheid & flauwvallen
  • Verhoogde of verlaagde bloeddruk
  • Dalende vruchtbaarheid
  • Ernstige maag- & darmklachten
  • Slechte kwaliteit van haar, huid, nagels & gebit
  • Hartklachten (hartritmestoornissen, hartstilstand e.a.)
  • Nier– & leverbeschadigingen

De symptomen van orthorexia nervosa worden door de patiënt vaak verkeerd geïnterpreteerd en gezien als een teken dat er nóg gezonder dient te worden gegeten.

De oorzaak van orthorexia

Orthorexia wordt nog altijd niet erkend als officieel-medische eetstoornis. Er is dan ook te weinig onderzoek naar orthorexia nervosa gedaan om de exacte achterliggende oorzaak ervan te kunnen vaststellen. De aanleiding moet waarschijnlijk worden gezocht in dezelfde hoek als anorexia en boulimia…

De “gezonde” voedingsgewoonte wordt aangegrepen om een vorm van controle uit te oefenen over het eigen lichaam met als gevolg een gevoel van meesterschap. Het voelt als volgt: ‘Het leven is onvoorspelbaar, maar mijn voeding en gezondheid kan ik tenminste onder controle houden.’ Het strikte eetgedrag ontstaat dus deels om te voorkomen dat men de grip op het leven verliest. Ook kan orthorexia ontstaan wanneer men doorslaat in een bepaalde dieetvorm. Zo kan een ‘Raw Food Diet’ ten grondslag liggen aan orthorexia.

Orthorexia-patiënten onderscheiden zich van anorexia- en boulimiapatiënten, doordat de aandoening niet gepaard gaat met een laag zelfbeeld. Iemand met orthorexia schaamt zich niet voor het afwijkende eetgedrag, maar is er juist trots op. Orthorecten zijn in de regel veeleisende en perfectionistische mensen.  Zij voelen zich superieur aan “ongezonde eters” vanwege hun voortreffelijke eetgewoonten.

Orthorexia: verloop

Orthorexia nervosa is een “over-correcte” voedingsgewoonte. Orthorexia-patiënten niet zozeer bezig met de hoeveelheid voedsel, als wel met de aard van het voedsel. Er zijn verschillende eetpatronen binnen orthorexia nervosa. De eetstoornis begint doorgaans gematigd; bij aanvang worden vooral simpele suikers en hulpstoffen zoals smaakversterkers en conserveermiddelen ontweken. De restricties van iemand met orthorexia nervosa worden echter steeds rigoureuzer. De voedselkwaliteit wordt aan één stuk door “verfijnd”.

Veel mensen met orthorexia schrappen al heel snel vet vlees, vette zuivel en eieren uit het dieet… Maar er zijn er ook die juist koolhydraatrijke voedingsmiddel zoals pasta, brood en aardappels wegstrepen. Na verloop van tijd worden volledige voedselcategorieën, waaronder vleesproducten, graanproducten en zuivelproducten, uit het dieet verbannen. Het koken van groenten betekent vitamineverlies dus ook de voedselbereiding wordt aangepast. Er wordt steeds meer tijd, energie en aandacht besteed aan de planning, aankoop en bereiding van voedsel.

Orthorexia kan dusdanig extreem worden dat er op den duur uitsluitend nog biologisch geteelde, rauwe groenten worden gegeten die overwegend uit water en ballaststoffen bestaan. Er zijn zelfs gevallen van orthorexia bekend waarbij er dagenlang uitsluitend op mineraalwater wordt geteerd. In dat geval kunnen al op zeer korte termijn hartklachten, spijsverteringsklachten en andere ernstige gezondheidsproblemen ontstaan.

Gevolgen van orthorexia nervosa

Hoewel groenten afzonderlijke gezien gezond zijn, is een dieet dat volledig uit groenten bestaat veel te karig. Door té kritisch te zijn wat betreft voeding, wordt er simpelweg té weinig, té eentonig en té sober gegeten. Door het gebrek aan brandstof en bouwstoffen zorgt orthorexia nervosa voor verregaande ondervoeding, extreme vermagering en verontrustend ondergewicht.

Daarnaast ervaren orthorexia-patiënten continu honger, waarvan zij zichzelf doorgaans de schuld geven. In bepaalde gevallen leidt het obsessieve eetgedrag niet alleen tot lichamelijke problemen, maar ook tot psychische en sociale strubbelingen… Dat gebeurt vooral als voeding-gerelateerde activiteiten worden ontlopen om potentiële verleidingen met betrekking tot “onzuiver” voedsel te mijden.

Een biologisch dieet (zonder synthetische toevoegingen) of een veganistisch dieet (zonder dierlijke producten) hoeft geenszins schadelijk te zijn. Het mijden van vetten en eiwitten daarentegen, is funest voor de lichamelijke en mentale gesteldheid. Als er een aanzienlijk tekort aan deze essentiële nutriënten ontstaat, word je ziek, en bij een volledige afwezigheid ga je dood.

Orthorexia herkennen

Er zijn geen onmiskenbare uitingen van orthorexia nervosa. Over het algemeen geldt dat je lijdt aan orthorexia als je wordt geleefd door gezond eten en als je er andere aspecten van je leven voor verwaarloost. Je kunt tevens stellen dat je lijdt aan orthorexia nervosa als het merendeel van onderstaande  aan de volgende bepalingen op jou van toepassing zijn…

  • Je denkt dagelijks urenlang aan voedsel en bent urenlang bezig met winkelen, bereiden, lezen en praten over gezonde voeding.
  • Je bent vandaag al de uitgebalanceerde maaltijdindeling voor morgen aan het plannen.
  • De smaak van je voedsel is altijd ongeschikt aan de gezonde eigenschappen.
  • Je eet nooit omdat je daar zin in hebt; enkel omdat het je lichaam zuivert.
  • De kwaliteit van je voeding gaat ten koste van je levenskwaliteit.
  • Je gebruikt methodes als ‘sapvasten’ en ‘ontgiften’ om uitglijders te compenseren.
  • Je kijkt neer op zondigaars die ongezonde kost niet kunnen weerstaan.
  • Je vertrouwt alleen je eigen kookkunsten omdat je niet weet waar andermans eten vandaan komt en hoe het wordt klaargemaakt.
  • Je eetgewoonten geven je een gevoel van opperste controle.

Tot slot

Orthorexia is een ongezonde obsessie met gezond eten. Dingen die door de patiënt als schadelijk worden ervaren, worden gemeden, zelfs als ze niet schadelijk zijn. Orthorexia gaat meestal verder dan een bewuste leefstijlkeuze; er ontstaat een vertekend beeld van gezond eten. Deze voedselobsessie gaat vaak ten koste van de kwaliteit van leven en kan andere interesses, activiteiten en sociale contacten verdringen.

Bronnen: ‘Health Food Junkies: Orthorexia Nervosa: Overcoming the Obsession with Healthful Eating’ + ‘Orthorexia Nervosa: The Health Food Eating Disorder’ (Steven Bratman)

8 reacties op “Orthorexia nervosa: oorzaak, symptomen & gevolgen

  1. appeltje ·

    Komt orthorexia nervosa ook voor in een mengvorm met een andere eetstoornis zoals overgeven van “ongezond” voedsel dat men (per ongeluk) heeft gegeten?

    Reageer
  2. Maartje ·

    Hallo, Mijn dochter van 15 jaar voldoet aan bovenstaande criteria. Eerst vegetarisch gaan eten en nu veganistisch en alles biologisch. Het gaat de hele dag nergens anders over. Ze raakt vriendinnen kwijt doordat ze alleen maar aan het “prediken” is over haar voedselgeloof. Ze is er ook heilig van overtuigd dat zij de waarheid in pacht heeft en dat ze haar omgeving hier ook van moet overtuigen. Dit doet ze door samen met ons (veelal Amerikaanse) documentaires te kijken. Als wij onze vraagtekens daarbij zetten, dan is het huis te klein en zijn wij gemeen en dom! Hoe kan ik haar helpen? Volgens haar heeft zij geen eetstoornis en is ze juist heel goed bezig. Iemand ook zo’n ervaring of tips hoe ik hier het best mee om kan gaan?

    Reageer
    • Een moeder ·

      Beste Maartje, zolang je dochter alles nog eet en geen voedselgroepen gaat vermijden en op gewicht blijft is gezond eten niet zo probleem. Maar let a.u.b. op dat het er niet insluipt dat ze voeding gaat mijden, bij het bereiden ervan wil zijn, mee wil boodschappen doen, wil weten wat er die dag gegeten gaat worden en bij wisseling hierin compleet in paniek raakt. Obsessief voedsel gaat wegen en invoert t.b.v. de macro’s en geen sociale dingen meer wil doen. Dan heeft ze zeker een eetstoornis en dit sluipt er heel langzaam in weet ik uit ervaring. Ik hoop dat je dochter dit allemaal niet heeft en anders snel hulp zoeken.

  3. S. Poeder ·

    Hallo allemaal, Momenteel ben ik bezig met mijn afstudeerproductie van de opleiding journalistiek, en voor mijn eindproductie richt ik mij onder andere op orthorexia nervosa. Mocht je hier toevallig langskomen, en de behoefte hebben om je verhaal aan de wereld te vertellen, mail me dan, en dan kunnen we kijken op wat voor manier we elkaar kunnen helpen.

    Reageer
    • Danny ·

      Dag S. Poeder, Ik ben nu al een tijdje aan het worstelen met orthorexia… Misschien dat we elkaar kunnen helpen?

  4. Jacq ·

    Ik heb niet de bovenstaande eetstoornis maar wel alle bijverschijnselen bij mij komt het waarschijnlijk aan de hoeveelheid morfine die ik dagelijks slik, ondanks alle vitamine en mineralen preparaten blijf ik niks vasthouden ik wordt iedere maand geprikt het gaat steeds slechter inmiddels weeg ik 47 kilo en ik ben 1.67 meter lang nu heb ik al 17 jaar lang de ziekte van Lyme al hebben ze pas 1,5 jaar geleden de diagnose gesteld het was wel vaker geprobeerd maar de tests waren nog niet zover om in de cel zelf te kijken inmiddels wel en na 6 jaar ellende kwam de diagnose Borrelia Garrini een zware variant afkomstig van ree herten. Nu kom ik er nooit meer vanaf ik ben 47 voel me 80 iets vastpakken doet zeer, lopen, zitten dat kan ik niet ik wordt behandeld met infusen met antibiotica daar tussendoor orale antibiotica dan weer na 4 maanden 3 weken infusen maar ik leef ermee waar ik me meer zorgen om maak is mijn gewicht het is te laag en wat ik ook probeer met of zonder diëtiste er komt niets bij alleen af? Ik heb ondertussen een kindermaat en alle klachten hierboven beschreven weet iemand wat?

    Reageer
  5. Hans ·

    Ik noem alleen m’n voornaam uit privacy overwegingen! Orthorexia Nervosa is zo herkenbaar bij iemand in mijn heel directe omgeving. Vraag is: Hoe is dit, als buitenstaander – betrokkene, te doorbreken?

    Reageer
    • laura somers ·

      Wij hebben als opdracht met school een spreekbeurt over de eetstoornis orthorexia nervosa daarom wouden we vragen of u toevallig een kleine samenvatting van deze eetstoornis kunt geven of toevallig iemand kent die dit zelf heeft en ons zijn verhaal wilt vertellen. Met vriendelijke groeten, Laura

Plaats een reactie


Je reactie wordt voor publicatie gekeurd door de redactie en dient te voldoen aan de regels voor reacties.